Akademia Patriotyzmu Gospodarczego im. Karola Goduli

W pierwszej kolejności wskazać należy, że w tej sprawie następuje kolizja uprawnień. Co do zasady uczeń jako osoba, której przysługuje prawem własności komórki bądź używa tego typu ruchomości za zgodą osoby dysponującej prawem własności. W konsekwencji bez podstawy prawnej nikt nie może ograniczyć prawa do swobodnego korzystania z rzeczy.
W związku z tym, co do zasady uczeń może używać swojego telefonu komórkowego
w szkole. Jednak uczeń poza prawami ma również pewne obowiązki:
Istotne znaczenie ma tutaj art. 99 Prawa oświatowego –
Obowiązki ucznia określa się w statucie szkoły z uwzględnieniem obowiązków w zakresie:
1) właściwego zachowania podczas zajęć edukacyjnych;
2) usprawiedliwiania, w określonym terminie i formie, nieobecności na zajęciach edukacyjnych, w tym formy usprawiedliwiania nieobecności przez osoby pełnoletnie;
3) przestrzegania zasad ubierania się uczniów na terenie szkoły lub noszenia na terenie szkoły jednolitego stroju – w przypadku, o którym mowa w art. 100;
4) przestrzegania warunków wnoszenia i korzystania z telefonów komórkowych i innych urządzeń elektronicznych na terenie szkoły;
5) właściwego zachowania wobec nauczycieli i innych pracowników szkoły oraz pozostałych uczniów.
Statut szkoły może ograniczać uczniowi prawo do korzystania z telefonu komórkowego w trakcie zajęć edukacyjnych.
Jeżeli uczeń korzysta z niego w sposób sprzeczny ze statutem (np. poprzez zakłócenie zajęć) nauczyciel dysponuje uprawnieniem do odebrania telefonu na czas zajęć. Po ich zakończeniu, co do zasady telefon powinien podlegać zwrotowi uczniowi. Warto jednak zwrócić tu uwagę na jeszcze jedną sytuację, gdy nauczyciel poweźmie wątpliwości, iż z użyciem telefonu uczeń mógł dopuścić się czynu zabronionego bądź sam aparat telefoniczny pochodzi z przestępstwa.
W takich okolicznościach szkoła ma prawo zabezpieczyć taki telefon i wraz z zawiadomieniem o ewentualnym czynie zabronionym przekazać taki telefon Policji.

Na marginesie warto zwrócić uwagę, że Ministerstwo Edukacji planowało w tym zakresie wprowadzić zmianę przepisów, która dopuszczała możliwość całkowitego zakazu używania telefonu komórkowego przez uczniów w statucie szkoły (projektowany art. 99a Prawa Oświatowego) przy czym kwestia ta, podobnie ja regulacje dotyczące możliwości czasowego zatrzymania telefonu ucznia miały być
ściśle określone w statucie. Obecnie nowelizacja ustawy nie weszła w życie, wobec weta Prezydenta, należy monitorować dalszą sytuację.

Co do zasady brak podstawy prawnej do zobowiązania ucznia do pozostania w szkole po zakończeniu zajęć lekcyjnych bez wiedzy i zgody rodziców (opiekunów prawnych) ucznia.  Szkoła nie może również zastrzec sobie skutecznie takiego uprawnienia poprzez zawarcie odpowiednich postanowień w statucie szkoły.

W zależności od kontekstu sytuacji takie zachowanie może stanowić

a. nieuprawnione ograniczenie wolności ucznia

b. naruszenie przepisów o dyscyplinie wobec uczniów;

– nie można uznać za dopuszczalne zobowiązanie ucznia do pozostania po zajęciach lekcyjnych, bez uzgodnienia tego z jego rodzicami,

c. bezpodstawne wejście w kompetencje rodzica/opiekuna prawnego dziecka

Wyjątek od tego stanowi sytuacja, w której zobowiązanie do pozostania ucznia w szkole wiązałoby się z wystąpieniem jakieś sytuacji nagłej, kryzysowej i występowałoby zagrożenie bezpieczeństwa, życia czy zdrowia ucznia.

W niektórych okolicznościach, na przykład, gdy nauczyciel ma podejrzenie, iż uczeń padł ofiarą przestępstwa bądź pozostaje dotknięty traumą lub też zagrożone jest dobro innej osoby w przypadku zaniechania natychmiastowej interwencji, zatrzymanie ucznia na rozmowę z pedagogiem nie stanowi nieuprawnionej ingerencji.

Dyrekcja i grono pedagogiczne ponosi odpowiedzialność za zapewnienia bezpieczeństwa uczniom.

Należy pamiętać, że wynika to chociażby z :

1. § 2 ust. 1 rozporządzenia MEN z 31.12.2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach
2. art. 68 ust. 1 pkt 6 ustawy – Prawo oświatowe

Należy wskazać, że zgodnie z przepisami prawa oświatowego, w tym Rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 26 lutego 2019 r. w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych nauczyciel może prowadzić monitorowanie i ocenę bieżących efektów nauczania ucznia.

W związku z powyższym na prawo przeprowadzić sprawdzian w dowolnej formie wiedzy z ostatnich zajęć bez zapowiedzi.

Kwestia tego czy może obejmować to trzy poprzednie lekcje pozostaje dyskusyjna, jeżeli nie została wprost przewidziana w statucie szkoły.

Z jednej strony uczeń ma prawo wnieść zastrzeżenia, jeżeli status nie przewiduje takiej możliwości. Z drugiej istnieje prawdopodobieństwo, że w przypadku sporu ucznia ze szkołą Kuratorium uzna kartkówkę z trzech ostatnich lekcji za dopuszczalną formę bieżącego monitorowania efektów kształcenia.

Nikt z personelu szkoły nie legitymuje się uprawnieniem do przeszukania rzeczy osobistych ucznia. Takie postępowanie stanowiłoby rażące naruszenie prawa do prywatności ucznia oraz nietykalności cielesnej. Są to dobra chronione przez polskie prawo na czele z Konstytucją RP

art.  41. [Nietykalność i wolność osobista]

1.  Każdemu zapewnia się nietykalność osobistą i wolność osobistą. Pozbawienie lub ograniczenie wolności może nastąpić tylko na zasadach i w trybie określonych w ustawie. (…)

art.  47. [Prawo do ochrony prywatności]

Każdy ma prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym.

Może poprosić o dobrowolne poddanie się przeszukaniu przez ucznia bądź przeprowadzić takie przeszukanie za zgodą rodziców (opiekunów prawnych) ucznia, w jego obecności. Byłoby to naruszenie prawa do prywatności i nietykalności osobistej. Nauczyciel może jedynie poprosić o dobrowolne okazanie zawartości plecaka. W razie poważnych podejrzeń szkoła powinna wezwać Policję.

W świetle art. 4 rozporządzenie (UE) 2016/679 tzw. RODO zarówno informacja o uzyskaniu określonej oceny ze sprawdzianu, jak też uwag do nie ma charakter dany osobowej i podlega ochronie przewidzianej w przepisach prawa. Do jej ujawnienia tak, jak innych danych osobowych mogłoby dojść wyłącznie w przypadku, gdyby występowała ku temu odrębna podstawa prawna. Obowiązujące przepisy prawa nie wprowadzają takiej podstawy. Jednocześnie publiczne ujawnienie bez zgody ucznia informacji o uzyskanej przez niego ocenie może zostać uznane za godzące w prawa ucznia.

Kryteria oceniania, w tym kryteria dotyczące zachowania muszą mieć wymiar obiektywny. Powinny znaleźć odzwierciedlenie w statucie szkoły. Z uwagi na ogólne zasady oceniania i brak podstaw do jakiejkolwiek dyskryminacji jeżeli faktycznie do spóźnienia na zajęcia dochodzi z przyczyn niezawinionych przez ucznia za niedopuszczalne uznać zależy obniżenie wynagrodzenia.

art. 44b–44z ustawy – Prawo oświatowe – ocenianie, w tym ocenianie zachowania, musi odbywać się według jasnych, obiektywnych i znanych wcześniej kryteriów.

§ 12 ust. 1–6 rozporządzenia MEN z 22 lutego 2019 r. w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów ocena zachowania uwzględnia m.in.:

1. wywiązywanie się z obowiązków ucznia,
2. postawę wobec obowiązków szkolnych,
3. respektowanie zasad współżycia społecznego,

ale zawsze w kontekście winy i przy uwzględnieniu rzeczywistych możliwości ucznia.

Jak wynika z odpowiedzi na wcześniejsze pytania zasadniczo szkoła odpowiada za bezpieczeństwo i zachowanie ucznia w trakcie zajęć szkolnych. Podobnie ocenie, również pod względem zachowania podlega postępowanie ucznia w trakcie zajęć szkolnych, nie poza nimi. Z wyjątkiem zachowań, które mogą mieć wpływ na innych uczniów. Jednak szczegółowe kryteria w tym zakresie będzie przewidywał statut.

Sprawa pozostaje dużo bardziejzłożona -przede wszystkim ważne są okoliczności wyrządzenia szkody. Jeżeli telefon został zniszczony przez innego ucznia w okolicznościach, w której do zdarzenia w sposób zawiniony przez tego ucznia, to odpowiedzialność, jeżeli sprawca jest poniżej 13 roku życia ponoszą za niego rodzice. Jeżeli udałoby się wykazać, że do szkody doszło w trakcie zajęć szkolnych w wyniku braku należytego sprawowania opieki nad uczniami, wtedy odpowiedzialność będzie ponosić szkoła- a w zasadzie instytucja prowadząca tą szkołę – najczęściej właściwa jednostka samorządu terytorialnego. W obydwu tych wypadkach istnieje jednak warunek dodatkowy należy wykazać, że szkoda taka nie powstałaby, w sytuacji gdyby rodzic bądź szkoła w sposób rzetelny sprawowali opiekę nad tym małoletnim. Jeżeli nie jest możliwe wykazanie takiego związku – wtedy odpowiednio rodzic/opiekun nie ponosi odpowiedzialności odszkodowawczej. Z kolei w sytuacji, gdy sprawcą szkody jest małoletni powyżej 13 roku życia, wtedy jeżeli uzna się go za w pełni zdolnego do kontrolowania i trzeźwej oceny swojego zachowania stanowiącego przyczynę powstania szkody, wtedy może on ponosić odpowiedzialność osobistą.

Każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny.

Wybrane przepisy kodeksu cywilnego

art. 361 § 1

Zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła.

art. 415

Kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia.

art. 426

Małoletni, który nie ukończył lat trzynastu, nie ponosi odpowiedzialności za wyrządzoną szkodę.

art. 427

Kto z mocy ustawy lub umowy jest zobowiązany do nadzoru nad osobą, której z powodu wieku albo stanu psychicznego lub cielesnego winy poczytać nie można, obowiązany jest do naprawienia szkody wyrządzonej przez tę osobę, chyba że uczynił zadość obowiązkowi nadzoru albo że szkoda powstałaby także przy starannym wykonywaniu nadzoru.

art. 430

Kto na własny rachunek powierza wykonanie czynności osobie, która przy wykonywaniu tej czynności podlega jego kierownictwu i ma obowiązek stosować się do jego wskazówek, ten jest odpowiedzialny za szkodę wyrządzoną z winy tej osoby przy wykonywaniu powierzonej jej czynności.

Nauczyciel ma prawo kontrolować czy uczeń faktycznie uczestniczy w zajęciach czy faktycznie wykonuje obowiązek szkolny w trakcie zajęć zdalnych. Do podstawowych obowiązków ucznia należy uczestniczenie w zajęciach szkolnych, samo włączenie aplikacji służącej do prowadzenia zajęć zdalnych nie stanowi potwierdzenia tej okoliczności. Jednak nie może to służyć stałemu monitorowaniu ucznia, chyba, że tego wymaga charakter przeprowadzanego testu kompetencji. Innym podstawowym obowiązkiem uczenia jest bowiem poddanie się okresowemu badaniu nabytych przez niego umiejętności.

art. 35 ust. 2 ustawy – Prawo oświatowe

– uczeń ma obowiązek realizować obowiązek szkolny.

art. 44b ust. 1 ustawy – Prawo oświatowe

– ocenianie dotyczy m.in. postępów w nauce i aktywności ucznia.Podsumowując, Nauczyciel może o to prosić, ale nie zawsze może tego wymagać. Stały obowiązek włączonej kamery może naruszać prawo do prywatności ucznia. Konieczność eksponowania warunku ucznia w sytuacji gdy nie jest to konieczne dla zagwarantowania prawidłowego toku zajęć i realizacji wyżej wymienionych obowiązków może stanowić nadmiarową ingerencję w jego chronioną danę osobową.

art. 5 ust. 1 lit. c RODO

Dane osobowe muszą być:

c) adekwatne, stosowne oraz ograniczone do tego, co niezbędne do celów, w których są przetwarzane. W konsekwencji przyjąć należy, że brak kamery nie powinien automatycznie skutkować nakładaniem na ucznia jakichkolwiek sankcji jeśli uczestniczy on normalnie w lekcji.

Tak. Każda wycieczka szkolna, również jednodniowa, wymaga pisemnej zgody rodzica lub opiekuna prawnego.

Wynika to wprost z przepisów rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 8 listopada 2001 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania przez publiczne przedszkola, szkoły i placówki krajoznawstwa i turystyki.

§ 8. Udział uczniów niepełnoletnich w wycieczkach, z wyjątkiem przedmiotowych odbywających się w ramach zajęć lekcyjnych, i imprezach wymaga zgody ich przedstawicieli

Uczeń nie ma obowiązku podpisywania statutu szkoły. Brak podpisu przez ucznia statutu ma dla skutku obowiązywania postanowień w nim zawartych również tego ucznia charakter irrelewantny.

art. 88 ust. 7 – nadanie pierwszego statutu szkoły. Pierwszy statut szkoły lub placówki nadaje organ prowadzący szkołę lub placówkę.

Znaczenie normatywne: statut obowiązuje z mocy prawa, nie z mocy podpisu ucznia lub rodzica. Źródłem jego mocy jest akt organu prowadzącego.

art. 72 ust. 1 – uchwalanie zmian w statucie. Rada szkoły uchwala statut szkoły lub placówki oraz jego zmiany.

Znaczenie normatywne: zmiana statutu następuje w drodze uchwały organu kolegialnego, a nie przez akceptację indywidualnych adresatów (uczniów lub rodziców).

Art. 82 ust. 2 – przejęcie kompetencji rady szkoły. W szkołach i placówkach, w których nie została powołana rada szkoły lub placówki, zadania rady szkoły lub placówki wykonuje rada pedagogiczna

Dokument obowiązuje niezależnie od podpisu. W przypadku braku zgody można zgłosić uwagi do dyrektora, rady rodziców lub kuratorium. (art. 68 ust. 1, art. 83 ust. 1–2, art. 55 ust. 1 pkt 3 Prawa oświatowego).

Zasady oceniania muszą być jasne i znane od początku roku szkolnego. Nauczyciel nie może dowolnie zmieniać progów punktowych w trakcie roku.
Należy pamiętać, że zgodnie z art. 44b Prawa oświatowego – Ocenianie osiągnięć edukacyjnych i zachowania ucznia odbywa się według zasad określonych w statucie szkoły. Nauczyciel nie ma legitymacji do samodzielnej zmiany ustaleń wynikających ze statutu.

Na wstępie warto wyjaśnić, że jako konsument jesteś traktowany wtedy, gdy jesteś odbiorcą jakiegoś towaru czy usługi, które nabywasz na własny użytek, a nie w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Warto również nadmienić, że w większości przypadków tak jak konsument traktowana jest osoba fizyczna prowadząca jednoosobową działalność gospodarczą w zakresie transakcji zawieranych z innym podmiotem gospodarczym, która nie dotyczy produktu bądź usługi właściwej dla tej osoby. Na tle tych regulacji istotną rolę odgrywa zawarty w kodeksie cywilnym przepis art.27 Ustawy Prawo Konsumenta. W omawianym przypadku będzie miał mógł mieć zastosowanie Konsument ma 14 dni na odstąpienie od umowy zawartej przez internet bez podania przyczyny, licząc od dnia otrzymania towaru. Wystarczy złożyć oświadczenie w dowolnej formie, najlepiej mailowo lub listem poleconym, a następnie albo jednocześnie dokonać zwrotu rzeczy.

Koszt zwrotnej wysyłki obciąża konsumenta jednak sprzedający jest zobowiązany zwrócić równowartość ceny konsumentowi Istotne jest również to, że rzecz podlegająca zwrotowi nie powinna nosić znaczących śladów użytkowania, a tym bardziej być zniszczona. Zasadą odstąpienia jest bowiem to, że każda ze stron zwraca drugiej otrzymane świadczenie w takim stanie jakie je otrzymała. W innym przypadku stronie, która otrzymała zwrot świadczenia w stanie gorszym od pierwotnego może przysługiwać jej roszczenie odszkodowawcze.

Dlatego gdyby doszło do odebrania pierwotnie już uszkodzonego towaru, warto od razu udokumentować to odpowiednio poprzez dokonanie chociażby zdjęcia rzeczy i niezwłocznego poinformowania sprzedawcy. Brak odpowiedzi ze strony sklepu nie wstrzymuje biegu procedury zwrotu.

Odpowiednie przepisy ustawy Prawo konsumenta

art.  27. [Termin do odstąpienia od umowy]

1.  Konsument, który zawarł umowę na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa, może w terminie 14 dni odstąpić od niej bez podawania przyczyny i bez ponoszenia kosztów, z wyjątkiem kosztów określonych w art. 33, art. 34 ust. 2 i art. 35.

2.  Jeżeli konsument zawarł umowę poza lokalem przedsiębiorstwa podczas nieumówionej wizyty przedsiębiorcy w miejscu zamieszkania lub zwykłego pobytu konsumenta albo wycieczki, termin do odstąpienia od umowy wynosi 30 dni.

art.  30. [Złożenie oświadczenia o odstąpieniu od umowy]

1.  Konsument może odstąpić od umowy, składając przedsiębiorcy oświadczenie o odstąpieniu od umowy. Oświadczenie można złożyć na formularzu, którego wzór stanowi załącznik nr 2 do ustawy.

2.  Do zachowania terminu wystarczy wysłanie oświadczenia przed jego upływem.

3.  Jeżeli przedsiębiorca zapewnia możliwość złożenia oświadczenia o odstąpieniu od umowy drogą elektroniczną, konsument może także odstąpić od umowy:

1) przy wykorzystaniu wzoru formularza odstąpienia od umowy, stanowiącego załącznik nr 2 do ustawy;

2) przez złożenie oświadczenia na stronie internetowej przedsiębiorcy.

4.  Przedsiębiorca ma obowiązek niezwłocznie przesłać konsumentowi na trwałym nośniku potwierdzenie otrzymania oświadczenia o odstąpieniu od umowy złożonego w sposób, o którym mowa w ust. 3.

art.  31. [Skutki odstąpienia od umowy]

1.  W przypadku odstąpienia od umowy zawartej na odległość lub umowy zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa umowę uważa się za niezawartą.

2.  Jeżeli konsument złożył oświadczenie o odstąpieniu od umowy zanim przedsiębiorca przyjął jego ofertę, oferta przestaje wiązać.

art.  32.

1.  Przedsiębiorca ma obowiązek niezwłocznie, nie później niż w terminie 14 dni od dnia otrzymania oświadczenia konsumenta o odstąpieniu od umowy, zwrócić konsumentowi wszystkie dokonane przez niego płatności, w tym koszty dostarczenia towaru.

2.  Przedsiębiorca dokonuje zwrotu płatności przy użyciu takiego samego sposobu zapłaty, jakiego użył konsument, chyba że konsument wyraźnie zgodził się na inny sposób zwrotu, który nie wiąże się dla niego z żadnymi kosztami.

3.  Jeżeli przedsiębiorca nie zaproponował, że sam odbierze towar od konsumenta, może wstrzymać się ze zwrotem płatności otrzymanych od konsumenta do chwili otrzymania towaru z powrotem lub dostarczenia przez konsumenta dowodu jego odesłania, w zależności od tego, które zdarzenie nastąpi wcześniej.

W razie braku reakcji ze strony sprzedawcy można zwrócić się z wnioskiem o interwencj do rzecznika konsumenta, Inspekcji handlowej

Warto również zwrócić uwagę, że Regulaminy powszechnie używanych kart płatniczych Visa i MasterCard pozwalają na zgłoszenie przez konsumenta wniosku o obcążenie zwrotne – czyli zwrot z karty tzw. procedura chargeback.

art.  48 Ustawy o usługach płatniczych

1.  Płatnik może wystąpić o zwrot, o którym mowa w art. 47, w terminie 8 tygodni od dnia obciążenia rachunku płatniczego, a w przypadku gdy nie korzysta z rachunku płatniczego – od dnia wykonania transakcji płatniczej.

2.  W terminie 10 dni roboczych od dnia otrzymania żądania zwrotu dostawca dokonuje zwrotu pełnej kwoty transakcji płatniczej albo podaje uzasadnienie odmowy dokonania zwrotu, wskazując organy, do których płatnik może zgodnie z art. 15 złożyć skargę, jeżeli nie zgadza się z przedstawionym uzasadnieniem. W przypadku określonym w art. 47 ust. 4 dostawca nie może odmówić dokonania zwrotu.

Nie. Sklep ma obowiązek zwrócić pieniądze w takiej samej formie, w jakiej dokonano płatności, na przykład przelewem lub na kartę. Przy odstąpieniu niezależnie czy dotyczy to relacji z konsumentem czy niej, jak wskazano w odpowiedzi na pytanie powyżej strony są zobowiązane zwrócić świadzenie w takiej postacie jak otrzymały. Zaproponowanie bonu lub vouchera jest dopuszczalne wyłącznie wtedy, gdy konsument wyrazi na to wyraźną i dobrowolną zgodę. Brak zgody oznacza obowiązek zwrotu gotówki.

Zgodnie z art. 494 kodeksu cywilnego

§  1.  Strona, która odstępuje od umowy wzajemnej, obowiązana jest zwrócić drugiej stronie wszystko, co otrzymała od niej na mocy umowy, a druga strona obowiązana jest to przyjąć. Strona, która odstępuje od umowy, może żądać nie tylko zwrotu tego, co świadczyła, lecz również na zasadach ogólnych naprawienia szkody wynikłej z niewykonania zobowiązania.

§  2.  Zwrot świadczenia na rzecz konsumenta powinien nastąpić niezwłocznie.

Jeżeli jako konsument kupiłeś słuchawki przez Internet i przyszły uszkodzone, masz prawo złożyć reklamację do sprzedawcy z tytułu niezgodności towaru z umową na podstawie ustawy z 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta (art. 43a i nast.). W tej procedurze kluczowe jest to, że odpowiada sprzedawca za to, aby towar w chwili dostarczenia był zgodny z umową (m.in. sprawny, kompletny, bez uszkodzeń), a spór nie sprowadza się do tego, czy „ktoś zawinił”, tylko czy towar odpowiada wymaganiom zgodności. Dodatkowo, co do zasady przy sprzedaży na odległość ryzyko przypadkowej utraty lub uszkodzenia rzeczy w transporcie do chwili wydania jej konsumentowi obciąża sprzedawcę – wynika to z art. 548 § 3 Kodeksu cywilnego (wyjątek dotyczy sytuacji, gdy konsument samodzielnie wybiera przewoźnika, którego sprzedawca nie oferował). W praktyce oznacza to, że samo twierdzenie sprzedawcy „to twoja wina” nie zwalnia go automatycznie z odpowiedzialności, zwłaszcza gdy uszkodzenie ujawnia się od razu po rozpakowaniu.

Reklamacja powinna być złożona do sprzedawcy (nie do kuriera i niekoniecznie do producenta) i powinna jasno wskazywać, że towar jest niezgodny z umową, opisywać uszkodzenie oraz zawierać żądanie doprowadzenia towaru do zgodności. Ustawa przewiduje, że możesz żądać przede wszystkim naprawy albo wymiany (art. 43d ustawy o prawach konsumenta), przy czym sprzedawca może odmówić wybranego sposobu tylko wtedy, gdy jest on niemożliwy albo wymagałby nadmiernych kosztów w porównaniu z drugim sposobem. Jeżeli sprzedawca nie doprowadzi towaru do zgodności w rozsądnym czasie, odmówi, albo wada będzie się utrzymywać, wówczas możesz domagać się obniżenia ceny albo złożyć oświadczenie o odstąpieniu od umowy (zwrot pieniędzy) – zgodnie z art. 43e ustawy o prawach konsumenta. Co istotne, koszty związane z doprowadzeniem towaru do zgodności, w tym koszty przesyłki, powinny co do zasady obciążać sprzedawcę, skoro to on ponosi odpowiedzialność za zgodność towaru (mechanizm ten wynika z konstrukcji uprawnień z art. 43d i nast. – naprawa/wymiana ma nastąpić bez nadmiernych niedogodności dla konsumenta).

W sporze dowodowo pomaga, jeżeli zabezpieczysz dokumentację: zdjęcia/film uszkodzeń oraz opakowania i wypełnienia, bo ułatwia to wykazanie, że wada istniała przy odbiorze; jednak brak „protokołu szkody” od kuriera nie przekreśla Twoich praw wobec sprzedawcy – roszczenie kierujesz do sprzedawcy z reżimu konsumenckiego, a nie z umowy przewozu. Podsumowując: reklamujesz słuchawki u sprzedawcy jako niezgodne z umową na podstawie art. 43a i nast. ustawy o prawach konsumenta, a argument „to twoja wina” nie jest wystarczający do odrzucenia reklamacji, szczególnie że co do zasady to sprzedawca ponosi ryzyko uszkodzenia w transporcie do chwili wydania rzeczy (art. 548 § 3 k.c.).

Prawo do zwrotu bez podania przyczyny dotyczy wyłącznie zakupów dokonanych na odległość, na przykład przez internet lub telefon.  W przypadku zakupów w sklepie stacjonarnym sprzedawca nie ma obowiązku przyjęcia zwrotu, chyba że sam przewidział taką możliwość w regulaminie lub polityce sklepu. Warto zawsze zapytać o zasady zwrotu przed zakupem. Wyjątkiem byłaby sytuacja w której konsument działałby pod wpływem usprawiedliwionego błędu, co do charakteru nabytej rzeczy – np. sprzedawca poinformowałby, że ta gra ma charakter gry edukacyjnej dla dzieci, a po odpakowaniu okazałoby się, że to tzw. krwawa strzelanka. Wtedy mógłby złożyć oświadczenie o uchyleniu się od skutków zawartej umowy w przypadku pozostawania w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, co do przedmiotu transakcji. Szerzej na te okoliczności wskazują w sposób transparentny wskazane poniżej przepisy kodeksu cywilnego

art. 82. Brak świadomości lub swobody jako wada

Nieważne jest oświadczenie woli złożone przez osobę, która z jakichkolwiek powodów znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Dotyczy to w szczególności choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego, chociażby nawet przemijającego, zaburzenia czynności psychicznych.

art. 84. Błąd jako wada

§ 1. W razie błędu co do treści czynności prawnej można uchylić się od skutków prawnych swego oświadczenia woli. Jeżeli jednak oświadczenie woli było złożone innej osobie, uchylenie się od jego skutków prawnych dopuszczalne jest tylko wtedy, gdy błąd został wywołany przez tę osobę, chociażby bez jej winy, albo gdy wiedziała ona o błędzie lub mogła z łatwością błąd zauważyć; ograniczenie to nie dotyczy czynności prawnej nieodpłatnej.

§ 2. Można powoływać się tylko na błąd uzasadniający przypuszczenie, że gdyby składający oświadczenie woli nie działał pod wpływem błędu i oceniał sprawę rozsądnie, nie złożyłby oświadczenia tej treści (błąd istotny).

art. 85. Skutki zniekształcenia oświadczenia woli przez posłańca

Zniekształcenie oświadczenia woli przez osobę użytą do jego przesłania ma takie same skutki, jak błąd przy złożeniu oświadczenia.

art. 86. Podstęp jako wada

§ 1. Jeżeli błąd wywołała druga strona podstępnie, uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu może nastąpić także wtedy, gdy błąd nie był istotny, jak również wtedy, gdy nie dotyczył treści czynności prawnej.

§ 2. Podstęp osoby trzeciej jest jednoznaczny z podstępem strony, jeżeli ta o podstępie wiedziała i nie zawiadomiła o nim drugiej strony albo jeżeli czynność prawna była nieodpłatna.

art. 87. Groźba jako wada

Kto złożył oświadczenie woli pod wpływem bezprawnej groźby drugiej strony lub osoby trzeciej, ten może uchylić się od skutków prawnych swego oświadczenia, jeżeli z okoliczności wynika, że mógł się obawiać, iż jemu samemu lub innej osobie grozi poważne niebezpieczeństwo osobiste lub majątkowe.

art. 88. Uchylenie się od skutków prawnych błędu lub groźby

§ 1. Uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli, które zostało złożone innej osobie pod wpływem błędu lub groźby, następuje przez oświadczenie złożone tej osobie na piśmie.

§ 2. Uprawnienie do uchylenia się wygasa: w razie błędu – z upływem roku od jego wykrycia, a w razie groźby – z upływem roku od chwili, kiedy stan obawy ustał

Nie. Żadna ustawa nie nakłada na konsumenta obowiązku wykazania faktu zakupu reklamowanego towaru wyłącznie poprzez przedłożenie paragonu. Tym samym ewentualne ograniczenie możliwości reklamowania towaru przez konsumenta poprzez zastrzeżenie w regulaminie wewnętrznym sprzedawcy konieczności okazania paragony byłoby całkowicie niedopuszczalne i bezskuteczne wobec konsumenta. Istotne jest, aby konsument wykazał dowolnym innym dokumentem, iż faktycznie do takiego zakupu doszło. Warto zwrócić tu uwagę na przepis art. 308 kodeksu cywilnego, który przewiduje, że:

Dowodem mogą być w szczególności dokumenty zawierające zapis obrazu, dźwięku albo innego rodzaju zapis informacji.

Paragon nie jest jedynym dowodem zawarcia umowy sprzedaży. Konsument może posłużyć się potwierdzeniem płatności kartą, wyciągiem bankowym, fakturą elektroniczną lub wiadomością e-mail potwierdzającą zakup. Odmowa przyjęcia reklamacji wyłącznie z powodu braku paragonu jest niezgodna z prawem.

Sprawa jest bardziej złożona, co do zasady umowa została zawarta skutecznie również z uwzględnieniem postanowień wynikających z regulaminu. Sprzedawca zwalnia się z obowiązku bezpośredniego poinformowania o warunkach zawarcia umowy jeżeli umieścił regulamin w sposób pozwalający na swobodne zapoznanie się z jego treścią przez kupującego przed podjęciem decyzji o transakcji. Zatem tak – umowa jest ważna, jeżeli konsument miał realną możliwość zapoznania się z regulaminem przed jej zawarciem.  Brak przeczytania regulaminu nie powoduje nieważności umowy i nie zwalnia z jej postanowień. Nieco odmiennie wygląda sytuacja, gdy w treśći regulaminu zostały zawarte tak zwane klauzule abuzywne (niedozwolone). To takie postanowienia umowy zawieranej z konsumentem które nieuzgodnione indywidualnie ( np. znajdujące się w regulaminie czy wzorcu umowy), nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Listę już potwierdzonych w orzecznictwie sądów postanowień o charakterze niedozwolonym prowadzi Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów i jest dostępna w Internecie

Po pierwsze warto zwrócić uwagę na przepis art. 5 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym.

Praktykę rynkową uznaje się za wprowadzającą w błąd, jeżeli w jakikolwiek sposób powoduje lub może powodować podjęcie przez przeciętnego konsumenta decyzji, której inaczej by nie podjął.

Niewątpliwie w tej definicji mieści się również reklama, która zawierała informacje  nieprawdziwe bądź mylące.

Warto wskazać, że w takie sytuacji, gdy w wyniku oddziaływania treści marketingowych, konsument nabył rzecz o specyfikacji bądź na warunkach odmiennych od tych przedstawionych w reklamie również przysługują mu uprawnienia z rękojmi. Podstawowym obowiązkiem sprzedawcy jest dostarczenie konsumentowi towaru zgodnego z pierwotnym opisem.

Jak wskazuje art. 43b Prawa Konsumentów

1.  Towar jest zgodny z umową, jeżeli zgodne z umową pozostają w szczególności jego:

1) opis, rodzaj, ilość, jakość, kompletność i funkcjonalność, a w odniesieniu do towarów z elementami cyfrowymi – również kompatybilność, interoperacyjność i dostępność aktualizacji;

2) przydatność do szczególnego celu, do którego jest potrzebny konsumentowi, o którym konsument powiadomił przedsiębiorcę najpóźniej w chwili zawarcia umowy i który przedsiębiorca zaakceptował.

Warto w tym miejscu wyjaśnić, że reklama kształtująca w konsumencie pewne przekonanie o jakości i funkcjonalności produktu dostarcza tym samym pewnych treści do umowy łączącego kupującego ze sprzedawcą. Jeżeli reklama zawierała nieprawdziwe lub mylące informacje, konsument ma prawo w pierwszej kolejności zażądać naprawy bądź wymiany towaru na taki, który by spełniał odpowiednie normy.

Warto w tym miejscu wyjaśnić, że sprzedawca może odmówić uczynienia zadość takiemu żądaniu, gdyby wiązałoby się to z nadmiernymi kosztami po jego stronie – np. koszy naprawy przerosłyby uzyskaną cenę ze sprzedaży

A jeżeli nie jest to możliwe ma prawo złożyć oświadczenie  o odstąpienie od umowy bądź też obniżenie ceny

art.  43d. [Uprawnienia konsumenta w przypadku braku zgodności z umową]

1.  Jeżeli towar jest niezgodny z umową, konsument może żądać jego naprawy lub wymiany.

2.  Przedsiębiorca może dokonać wymiany, gdy konsument żąda naprawy, lub przedsiębiorca może dokonać naprawy, gdy konsument żąda wymiany, jeżeli doprowadzenie do zgodności towaru z umową w sposób wybrany przez konsumenta jest niemożliwe albo wymagałoby nadmiernych kosztów dla przedsiębiorcy. Jeżeli naprawa i wymiana są niemożliwe lub wymagałyby nadmiernych kosztów dla przedsiębiorcy, może on odmówić doprowadzenia towaru do zgodności z umową.

3.  Przy ocenie nadmierności kosztów dla przedsiębiorcy uwzględnia się wszelkie okoliczności sprawy, w szczególności znaczenie braku zgodności towaru z umową, wartość towaru zgodnego z umową oraz nadmierne niedogodności dla konsumenta powstałe wskutek zmiany sposobu doprowadzenia towaru do zgodności z umową.

4.  Przedsiębiorca dokonuje naprawy lub wymiany w rozsądnym czasie od chwili, w której przedsiębiorca został poinformowany przez konsumenta o braku zgodności z umową, i bez nadmiernych niedogodności dla konsumenta, uwzględniając specyfikę towaru oraz cel, w jakim konsument go nabył. Koszty naprawy lub wymiany, w tym w szczególności koszty opłat pocztowych, przewozu, robocizny i materiałów, ponosi przedsiębiorca.

5.  Konsument udostępnia przedsiębiorcy towar podlegający naprawie lub wymianie. Przedsiębiorca odbiera od konsumenta towar na swój koszt.

6.  Jeżeli towar został zamontowany przed ujawnieniem się braku zgodności towaru z umową, przedsiębiorca demontuje towar oraz montuje go ponownie po dokonaniu naprawy lub wymiany albo zleca wykonanie tych czynności na swój koszt.

7.  Konsument nie jest zobowiązany do zapłaty za zwykłe korzystanie z towaru, który następnie został wymieniony.

art.  43e. [Obniżenie ceny; odstąpienie od umowy]

1.  Jeżeli towar jest niezgodny z umową, konsument może złożyć oświadczenie o obniżeniu ceny albo odstąpieniu od umowy, gdy:

1) przedsiębiorca odmówił doprowadzenia towaru do zgodności z umową zgodnie z art. 43d ust. 2;

2) przedsiębiorca nie doprowadził towaru do zgodności z umową zgodnie z art. 43d ust. 4-6;

3) brak zgodności towaru z umową występuje nadal, mimo że przedsiębiorca próbował doprowadzić towar do zgodności z umową;

4) brak zgodności towaru z umową jest na tyle istotny, że uzasadnia obniżenie ceny albo odstąpienie od umowy bez uprzedniego skorzystania ze środków ochrony określonych w art. 43d;

5) z oświadczenia przedsiębiorcy lub okoliczności wyraźnie wynika, że nie doprowadzi on towaru do zgodności z umową w rozsądnym czasie lub bez nadmiernych niedogodności dla konsumenta.

2.  Obniżona cena musi pozostawać w takiej proporcji do ceny wynikającej z umowy, w jakiej wartość towaru niezgodnego z umową pozostaje do wartości towaru zgodnego z umową.

3.  Przedsiębiorca zwraca konsumentowi kwoty należne wskutek skorzystania z prawa obniżenia ceny niezwłocznie, nie później niż w terminie 14 dni od dnia otrzymania oświadczenia konsumenta o obniżeniu ceny.

4.  Konsument nie może odstąpić od umowy, jeżeli brak zgodności towaru z umową jest nieistotny. Domniemywa się, że brak zgodności towaru z umową jest istotny.

5.  Jeżeli brak zgodności z umową dotyczy jedynie niektórych towarów dostarczonych na podstawie umowy konsument może odstąpić od umowy jedynie w odniesieniu do tych towarów, a także w odniesieniu do innych towarów nabytych przez konsumenta wraz z towarami niezgodnymi z umową, jeżeli nie można rozsądnie oczekiwać, aby konsument zgodził się zatrzymać wyłącznie towary zgodne z umową.

6.  W razie odstąpienia od umowy konsument niezwłocznie zwraca towar przedsiębiorcy na jego koszt. Przedsiębiorca zwraca konsumentowi cenę niezwłocznie, nie później niż w terminie 14 dni od dnia otrzymania towaru lub dowodu jego odesłania.

7.  Przedsiębiorca dokonuje zwrotu ceny przy użyciu takiego samego sposobu zapłaty, jakiego użył konsument, chyba że konsument wyraźnie zgodził się na inny sposób zwrotu, który nie wiąże się dla niego z żadnymi kosztami.

Takie działanie sprzedawcy może również zostać zgłoszone do instytucji zajmujących się ochroną konsumentów, co może skutkować postępowaniem administracyjnym wobec przedsiębiorcy i nałożeniem na niego kary.

Samodzielne zawarcie umowy w świetle prawa cywilnego polega na złożeniu przez kontrahenta skutecznego prawnie oświadczenia woli wyrażającego zgodę na zawarcie umowy o takiej czy innej kwestii. Co do zasady osobami legitymowanymi do złożenia takiego oświadczenia pozostają osoby posiadające pełną zdolność do czynności prawnych, a taki są poza pewnymi wyjątkami, osoby pełnoletnie. Jednak w odniesieniu do stanu faktycznego opisanego w pytaniu, istotne znaczenie ma art. 15 kodeksu cywilnego, zgodnie z którym małoletni po ukończeniu 13 roku życia a przed ukończeniem nabywa ograniczoną zdolność do czynności prawnej. Z kolei art. 20 kodeksu cywilnego przyznaje uprawnienie takim osobom do samodzielnego zawierać jedynie drobne umowy życia codziennego, które nie pociągają za sobą poważnych zobowiązań finansowych. Jak należy interpretować sformułowanie o drobnych umowach życia codziennego tego sam kodeks nie wyjaśnia. Natomiast w świetle wypowiedzi orzecznictwa i doktryny, jeżeli zawarcie takiej umowy wiązałoby się z zaciągnięciem znacznego zobowiązania, jak też rozłożone byłoby w czasie może pojawić się uzasadniona wątpliwość czy karnet na siłownie bądź zapłata czesnego za kurs online mogą pozostawać pochodną zawarcia umowy samodzielnie przez osobę 16-stoletnią. Chyba, że łączyłyby się z jednorazowym wydatkowaniem relatywnie niskiej kwoty. W innym przypadku należałoby rekomendować, uzyskanie zgody na zawarcie takiej umowy przez rodzica lub opiekuna prawnego jako przedstawiciela ustawowego osoby małoletniej. Niezależenie od powyższego warto zwrócić uwagę na art. 14 § 2 kodeks cywilny, mogącym mieć odpowiednie zastosowanie do tej sytuacji, zgodnie z którym, jeżeli wykonanie takie nie wiązałoby się z nadmiernym pokrzywdzeniem osoby małoletniej, to nawet pomimo braku zgody umowa staje się ważna z chwilą wykonania. W przedmiotowych okolicznościach umowa taka nawet zawarta bez zgody byłaby ważna, gdyby wcześniej opłacony przez małoletniego w wieku 16 lat kurs się odbył, a małoletni w nim uczestniczył i uzyskał albo mógł potencjalnie uzyskać określoną korzyść.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że osoba, która posiada ograniczoną zdolności do czynności prawnych (z tą różnicą, że od 15 a nie już 13 roku życia) będzie również dysponowała uprawnieniem do zawarcia umowy pracy. Jednak pod ścisłymi warunkami i ze znacznymi ograniczeniami. Adekwatne w tym przedmiocie pozostaję przepisy kodeksu pracy: I tak art. 22 § 3 kodeksu pracy przewiduje, że osoba taka może zawrzeć umowę o pracę bez zgody swojego przedstawiciela ustawowego (rodziców bądź opiekuna prawnego). Warto jednak zwrócić uwagę, że ten sam przepis wskazuje również, że gdy stosunek pracy sprzeciwia się dobru tej osoby, przedstawiciel ustawowy za zezwoleniem sądu opiekuńczego może stosunek pracy rozwiązać Może tutaj chociażby chodzić o nadmierne obciążanie małoletniego w pracy, znaczne ryzyko negatywnego wpływu określonej pracy na życie i zdrowie małoletniego bądź też ewidentnie ujemny bilans finansowy umowy o pracę – nakład pracy versus płaca.   Szczegółowe ograniczenia związane z warunkami pracy małoletnich wyznaczają przepisy art. 191  i następne kodeksu pracy. Co do zasady minimalnym wymogiem dopuszczenia do pracy osoby małoletniej pozostaje:

1. ukończenie co najmniej 8 letniej szkoły podstawowej;
2. legitymowanie się orzeczeniem lekarskim stwierdzającym brak przeciwskazań do pracy;

Jednocześnie praca małoletniego nie może wpłynąć obojętnie na jego edukację, dlatego taka umowa przewiduje obowiązek dokształcania oraz współpracy pracodawcy ze szkołą.

Małoletni powyżej 15 roku życia może być zatrudniony bądź w celu kształcenia zawodowego (co szerzej opisuje art. 194-196 kodeksu pracy.)

bądź

przy tak zwanych pracach lekkich art. 200 kodeksu pracy i następne, przez które rozumie się nie może powodować zagrożenia dla życia, zdrowia i rozwoju psychofizycznego młodocianego, a także nie może utrudniać młodocianemu wypełniania obowiązku szkolnego.

Warto w tym miejscu zwrócić uwagę, że wymiar godzinowy przy pracach lekkich w tygodniu nauki szkolnej nie może przekroczyć 12 godzin, w dniu uczestnictwa w zajęciach szkolnych 2 godziny, a w ferie powyżej 7 godzin na dobę (6 godzin do lat 16stu) i 35 godzin tygodniowo. Czas pracy małoletniego dobowy – do 16 roku życia nie może przekraczać 6 godzin, a później do 18 roku życia 8 godzin Warto jednak pamiętać, że do limitu czasu pracy małoletniego wlicza się również odbywanie w tym dniu obowiązkowej edukacji. Małoletni nie może pracować również w tzw. porze nocnej bądź też w wymiarze tzw. nadgodzin. Przepisy odrębne określają również to do jakich prac w ogóle nie wolno zatrudniać osób małoletnich. Kodeks pracy opisuje też szerzej uprawnienia urlopowe małoletniego. Trzeba bardzo uważać na to, aby nie próbowano obejść tych przepisów poprzez zawarcie z osobą małoletnią za zgodą przedstawiciela ustawowego umowy zlecenia. To na gruncie prawnym kreuje całkowicie inny rodzaj stosunku (cywilnoprawny, a nie w oparciu o prawo pracy) i teoretycznie przywołane przepisy prawa pracy nie będą zabezpieczać odpowiednio interesu małoletniego.

Warto jednak pamiętać, że w przypadku umowy zlecenia, gdy realizuje się ją pod czyimś zwierzchnictwem, wykonywana jest osobiście, w określonych godzinach – to faktycznie jest to umowa o pracę i należy na to zwrócić uwagę „zleceniodawcy” a w ostateczności zgłosić sprawę do właściwego Inspektoratu Pracy.

W pierwszej kolejności należy się odnieść do treści art. 37 Prawo pocztowe, który przewiduje, że przesyłki i paczki co do zasady w imieniu małoletniego odbiera w jego imieniu przedstawiciel ustawowy. W praktyce jednak to czy dana firma kurierska przewiduje możliwość odbioru przez dziecko samodzielnie paczki kształtują dwie zmienne:

• Kwestia tego czy odbiór paczki wymaga pisemnego pokwitowania, rozliczenia się, odebrania danych itp. – wtedy zasadniczo to tylko osoba dorosła będzie mogła odebrać paczkę;

• Regulamin wewnętrzy usługi kurierskiej u określonego operatora może w zasadzie w sposób dowolny kształtować powyższą kwestię;

W praktyce, chociażby ze względu na specyfikę pracy kuratora, najprawdopodobniej w sytuacji gdy tylko kurier potwierdza w systemie fakt doręczenia paczki, należy zakładać, iż pozostawienie paczki małoletniemu nie będzie budzić trudności.

W nawiązaniu do odpowiedzi udzielonej na I pytanie niniejszego bloku – małoletni nie może samodzielnie prowadzić działalności gospodarczej – wymaga to pełnej zdolności do czynność prawnych. Jeżeli chciałby taką działalność prowadzić, w sensie formalnym działalność taką mogliby prowadzić jego przedstawiciele ustawowi tj. rodzice bądź opiekuni prawni. Konieczne jest odnotowanie jeszcze jednego warunku. Jakakolwiek stała działalność zarobkowa, a tym bardziej działalność gospodarcza potencjalnie wiążąca się również z koniecznością realizacji na majątku małoletniego przez rodziców czynności przekraczających tzw. zwykły zarząd.

Zgodnie z art. 101 § 3 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – Rodzice nie mogą bez zezwolenia sądu opiekuńczego dokonywać czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu ani wyrażać zgody na dokonywanie takich czynności przez dziecko.

Sprzedaż okazjonalna rzeczy używanych w Internecie, zwłaszcza dokonywana przez małoletniego po ukończeniu 13 roku, jest co do zasady dozwolona, o ile nie ma charakteru stałej działalności zarobkowej. (Proszę porównać z treścią odpowiedzi na pytanie 1 w tym bloku)

Jeżeli chodzi o postępowania sądowe oraz postępowania administracyjne w przypadku, gdy dotyczą one interesu małoletniego może ona występować jako strona i korzysta z pełnych praw przewidzianych w przepisach właściwych dla danej procedury odpowiednio cywilnej, karnej czy administracyjnej, ale podejmuje wszelkie czynności za pośrednictwem swojego przedstawiciela ustawowego czy rodzica bądź opiekuna prawnego. Nie ma możliwości występowania samodzielnie przez małoletniego. Pewnego rodzaju wyjątkiem pozostaje sytuacja, gdy postępowanie dotyczy sprawy, w której nawet tylko potencjalnie interesy finansowe czy osobiste osoby małoletniej mogą być sprzeczne z interesami przedstawicieli ustawowych (rodziców/opiekunów prawnych), Sąd powołuje specjalnego przedstawiciela dla takiego dziecka

Kodeks rodzinny i opiekuńczy wskazuje –

art. 98.

§ 1. Rodzice są przedstawicielami ustawowymi dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską. Jeżeli dziecko pozostaje pod władzą rodzicielską obojga rodziców, każde z nich może działać samodzielnie jako przedstawiciel ustawowy dziecka.

§ 2. Jednakże żadne z rodziców nie może reprezentować dziecka: 1) 2) przy czynnościach prawnych między dziećmi pozostającymi pod ich władzą rodzicielską; przy czynnościach prawnych między dzieckiem a jednym z rodziców lub jego małżonkiem, chyba że czynność prawna polega na bezpłatnym przysporzeniu na rzecz dziecka albo że dotyczy należnych dziecku od drugiego z rodziców środków utrzymania i wychowania.

§ 3. Przepisy paragrafu poprzedzającego stosuje w postępowaniu przed sądem lub innym organem państwowym. się odpowiednio

art. 99.

§ 1. Dla dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską, którego żadne z rodziców nie może reprezentować, sąd opiekuńczy ustanawia reprezentanta dziecka.

§ 2. Reprezentant dziecka jest umocowany do dokonywania wszelkich czynności łączących się ze sprawą, również w zakresie zaskarżenia i wykonania orzeczenia. Do czynności reprezentanta dziecka przepisy art. 95 § 3 i 4 oraz art. 154 stosuje się odpowiednio.

Co do zasady przeprowadzenie dowodu z przyjęcia zeznań w charakterze świadka osoby małoletniej ma w postępowaniach charakter wyjątkowy i musi odbywać się w ściśle określonych warunkach, również w obecności przedstawiciela ustawowego.

W procedurze cywilnej

art.  216¹ kodeks postępowania cywilnego przewiduje, że

§  1. Sąd w sprawach dotyczących osoby małoletniego dziecka wysłucha je, jeżeli jego rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości na to pozwala. Jeżeli przed sądem dziecko odmawia udziału w wysłuchaniu, sąd odstępuje od tej czynności.

§  2. Sąd stosownie do okoliczności, rozwoju umysłowego, stanu zdrowia i stopnia dojrzałości dziecka uwzględni jego zdanie i rozsądne życzenia.

§  3. Wysłuchanie dziecka może nastąpić tylko raz w toku postępowania, chyba że dobro dziecka wymaga ponownego przeprowadzenia tej czynności lub potrzebę ponownego wysłuchania zgłasza dziecko. Ponowne wysłuchanie dziecka przeprowadza ten sam sąd, chyba że jest to niemożliwe lub stoi temu na przeszkodzie dobro dziecka.

§  4. Jeżeli sąd odstąpił od wysłuchania dziecka, najpóźniej przed zakończeniem postępowania, wskazuje w protokole posiedzenia lub rozprawy, z jakich przyczyn czynność ta nie została przeprowadzona.

W procedurze karnej

art.  185a.

§  1.  W sprawach o przestępstwa popełnione z użyciem przemocy lub groźby bezprawnej lub określone w rozdziałach XXIII, XXV i XXVI Kodeksu karnego pokrzywdzonego, który w chwili przesłuchania nie ukończył 15 lat, przesłuchuje się w charakterze świadka tylko wówczas, gdy jego zeznania mogą mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, i tylko raz, chyba że wyjdą na jaw istotne okoliczności, których wyjaśnienie wymaga ponownego przesłuchania, lub w razie uwzględnienia wniosku dowodowego oskarżonego, który nie miał obrońcy w czasie pierwszego przesłuchania pokrzywdzonego.

§  2.  Przesłuchanie przeprowadza sąd na posiedzeniu z udziałem biegłego psychologa niezwłocznie, nie później niż w terminie 14 dni od dnia wpływu wniosku. Prokurator, obrońca oraz pełnomocnik pokrzywdzonego mają prawo wziąć udział w przesłuchaniu. Osoba wymieniona w art. 51 § 2 lub osoba pełnoletnia wskazana przez pokrzywdzonego, o którym mowa w § 1, ma prawo również być obecna przy przesłuchaniu, jeżeli nie ogranicza to swobody wypowiedzi przesłuchiwanego. Jeżeli oskarżony zawiadomiony o tej czynności nie posiada obrońcy z wyboru, sąd wyznacza mu obrońcę z urzędu.

§  3.  Na rozprawie głównej odtwarza się sporządzony zapis obrazu i dźwięku przesłuchania oraz odczytuje się protokół przesłuchania.

§  4.  W sprawach o przestępstwa wymienione w § 1 małoletniego pokrzywdzonego, który w chwili przesłuchania ukończył 15 lat, przesłuchuje się w warunkach określonych w § 1-3, gdy zachodzi uzasadniona obawa, że przesłuchanie w innych warunkach mogłoby wywrzeć negatywny wpływ na jego stan psychiczny. W takim wypadku przepisu art. 185c nie stosuje się.

§  5.  W sprawach o przestępstwa określone w § 1 biegły psycholog biorący udział w przesłuchaniu powinien być osobą płci wskazanej przez pokrzywdzonego, chyba że będzie to utrudniać postępowanie

Nie pozbawia to osoby małoletniej uprawnień, jakie przysługują ogólnie świadkowi na gruncie postępowań cywilnego, karnego oraz administracyjnego o których ma obowiązek zawsze przed czynnością słownie i pisemnie pouczyć organ przeprowadzający czynność (Policja, prokuratura, sąd czy urząd). Jedno z najistotniejszych uprawnień świadka niezależnie od wieku to prawo do odmowy odpowiedzi na pytanie w przypadku, gdyby odpowiedź na nie mogła narazić jego bądź osobę najbliższą na odpowiedzialność karną bądź hańbę. Niezależnie od tego wskazać należy, że osoba małoletnia, która co do zasady za popełnienie czynów zabronionych nie odpowiada w postępowaniu karnym (wyjątki stanowi popełnienie przez osobę małoletnią powyżej 15 roku życia najcięższych zbrodni). Na gruncie języka prawnego nieletni oznacza osobę małoletnią, której zarzuca się, jak też ewentualnie skazano ją za popełnienie czynu zabronionego. Odrębna ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich przy uwzględnieniu procedury karnej i cywilnej określa tryb postępowania, w którym w przypadku potwierdzenia sprawstwa przez nieletniego można zastosować do niego środki wychowawcze czy poprawcze, najsurowszy to umieszczenie w tzw. domu poprawczym. Nieletniemu przysługują w toku postępowania analogiczne uprawnienia jak w postępowaniu karnym podejrzanemu, w tym prawo do odmowy składania wyjaśnień czy też prawo do korzystania z pomocy obrońcy w osobie radcy prawnego lub adwokata, a w niektórych przypadkach udział takiego obrońcy jest nawet obligatoryjny. O pełnym katalogu uprawnień nieletni musi zostać zawsze pouczony przez właściwy organ prowadzący czynność zarówno w formie pisemnej i ustnej. W trakcie całego postępowania w sprawach nieletnich, w czynnościach z udziałem nieletniego współuczestniczą jego przedstawiciele ustawowi. Z innych uprawnień warto wskazać, że osoba małoletnia zawsze może zgłosić, że jej prawa są naruszone bądź we właściwej jednostce Policji czy Prokuratora bądź wnieść o interwencję do Rzecznika Praw Dziecka. Organy te mają obowiązek zareagować w sposób adekwatny na pisemną skargę. Wreszcie należy podkreślić, że małoletni dysponuje zasadniczo samodzielnym uprawnieniem do wystąpienia do właściwego organu, bez uzasadnienia swojego wniosku tzw. danych dotyczących informacji publicznej. Organ ma obowiązek udostępnić takie dane w okolicznościach przewidzianych przede wszystkich w ustawie o dostępie do informacji publicznej.

Udział w organizacjach młodzieżowych oraz zgromadzeniach jest elementem wolności obywatelskich. W przypadku osób młodszych rodzice mogą decydować o udziale dziecka w takich aktywnościach, jednak sama przynależność do organizacji lub udział w pokojowych protestach nie jest nielegalny. Już Konstytucja RP każdemu obywatelowi niezależnie od tego czy jest osobę pełnoletnią czy nie w art. 54 Konstytucji RP przewiduje, że:

• każdemu zapewnia się wolność wyrażania swoich poglądów oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji

Podobnie art. 57 ustawy zasadniczej przyznaje:

• każdemu zapewnia się wolność organizowania pokojowych zgromadzeń i uczestniczenia w nich. Ograniczenie tej wolności może określać ustawa

Zatem zarówno wolność słowa, jak też udział w proteście należą do podstawowych wolności obywatelskich zagwarantowanych nie tylko w porządku prawa krajowego, ale również prawa międzynarodowego. Choć osoba małoletnia może uczestniczyć w protestach, to nie jest osobą uprawnioną do organizowania i przewodniczenia takiemu zgromadzeniu ( a one co do zasady powinny podlegać wcześniejszemu zgłoszeniu właściwym organom. Ustawa Prawo Zgromadzeń, która reguluje te kwestie, wprost w art. 4 wskazuje, że prawo organizowania zgromadzeń nie przysługuje osobom nieposiadającym pełnej zdolności do czynności prawnych. W tym samym przepisie wprost wskazano, że w zgromadzeniach nie mogą uczestniczyć osoby posiadające przy sobie broń, materiały wybuchowe, wyroby pirotechniczne lub inne niebezpieczne materiały lub narzędzia. Warto zwrócić uwagę, że stosunkowo łatwo granicę wyznaczoną przez prawo można naruszyć w przypadku gdy bierze się udział w nielegalnym zgromadzeniu, które zmierza do zakłócenia przebiegu legalnego zgromadzenia, chociażby poprzez udział w nielegalnej kontrmanifestacji. Należy także pamiętać, aby wyraz krytyki, jakiej protestujący może dawać upust nie możę prowadzić do przekroczenia dobrego imienia osób czy renomy instytucji w oparciu o niesprawdzone bądź wprost niezgodne z prawdą zarzuty oraz wulgarne nazewnictwo mogące zostać uznane za naruszającego dobra osobiste.

Kodeks wykroczeń

Art.  52. [Naruszenie przepisów o zgromadzeniach]

§  1.  Kto bierze udział w zgromadzeniu, posiadając przy sobie broń, materiały wybuchowe, wyroby pirotechniczne lub inne niebezpieczne materiały lub narzędzia

– podlega karze aresztu do 14 dni, karze ograniczenia wolności albo karze grzywny.

§  2.  Kto:

1) przeszkadza lub usiłuje przeszkodzić w organizowaniu lub w przebiegu niezakazanego zgromadzenia,

2) organizuje zgromadzenie bez wymaganego zawiadomienia lub przewodniczy takiemu zgromadzeniu lub zgromadzeniu zakazanemu,

3) przewodniczy zgromadzeniu po rozwiązaniu go,

4) bezprawnie zajmuje lub wzbrania się opuścić miejsce, którym inna osoba lub organizacja prawnie rozporządza jako organizator lub przewodniczący zgromadzenia

podlega karze ograniczenia wolności albo grzywny.

§  3.  Kto:

1) będąc przewodniczącym lub organizatorem zgromadzenia, umyślnie nie podejmuje środków niezbędnych dla zapewnienia zgodnego z przepisami prawa przebiegu zgromadzenia oraz zapobieżenia powstaniu szkód z winy uczestników zgromadzenia,

2) nie podporządkowuje się żądaniom lub poleceniom przewodniczącego zgromadzenia lub jego organizatora, o których mowa w ustawie z dnia 24 lipca 2015 r. – Prawo o zgromadzeniach (Dz. U. z 2022 r. poz. 1389),

3) wzbrania się opuścić miejsce zgromadzenia po jego rozwiązaniu

podlega karze grzywny.

kodeks karny

Art.  254. [Czynny udział w zbiegowisku]

§  1.  Kto bierze czynny udział w zbiegowisku wiedząc, że jego uczestnicy wspólnymi siłami dopuszczają się gwałtownego zamachu na osobę lub mienie,

podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

§  2.  Jeżeli następstwem gwałtownego zamachu jest śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu, uczestnik zbiegowiska określony w § 1,

podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5

Podstawowe znaczenie ma tutaj art. 11b ustawy o samorządzie gminnym (analogiczne przepisy w samorządzie wojewódzki oraz powiatowym)

Art. 11b. 1. Działalność organów gminy jest jawna. Ograniczenia jawności

mogą wynikać wyłącznie z ustaw.

2. Jawność działania organów gminy obejmuje w szczególności prawo obywateli do uzyskiwania informacji, wstępu na sesje rady gminy i posiedzenia jej komisji, a także dostępu do dokumentów wynikających z wykonywania zadań publicznych, w tym protokołów posiedzeń organów gminy i komisji rady gminy.

3. Zasady dostępu do dokumentów i korzystania z nich określa statut gminy.

Tym samym sesje rady gminy są jawne i dostępne dla mieszkańców. Odmowa wstępu jest dopuszczalna tylko w wyjątkowych, ściśle określonych w ustawie okolicznościach, gdy jawność może zostać wyłączona ze względu na jawność mogłaby wywołać zakłócenie spokoju publicznego, obrażać dobre obyczaje, ujawnić okoliczności, które ze względu na ważny interes państwa powinny być zachowane w tajemnicy, naruszyć ważny interes prywatny. W razie bezpodstawnej odmowy można powołać się na zasadę jawności działania organów samorządu i złożyć skargę do przewodniczącego rady lub wojewody.

Wybory w szkole, najczęściej oznaczające wybory do samorządu uczniowskiego odbywają się według zasad sprecyzowanych w statucie szkoły bądź odrębnym regulaminie. Co do zasady, jeżeli taki organ ma reprezentować ogół całej społeczności szkolnej, wydaje się, że w sytuacji braku zagwarantowania możliwości udział w takich wyborach wszystkich uczniów mogłoby zostać uznane za działanie dyskryminujące. W tym miejscu warto przypomnieć, że przez udział w głosowaniu możemy rozumieć realizację tzw. czynnego prawa wyborczego, czyli wybór określonego kandydata jak też tzw. bierne prawo wyborcze, czyli możliwość kandydowania w określonych wyborach. Jeżeli chodzi o tzw. wybory młodzieżowe – to najprawdopodobniej pytanie dotyczy tzw. młodzieżowych rad gminy (miasta)/powiatu/województwa. Są to fakultatywne jednostki pomocnicze w gminie, które może, ale nie musi powołać do istnienia odpowiednio rada gminy (miasta), powiaty czy sejmik województwa jednocześnie nadając statut takiej jednostce. To właśnie ten dokument powinien określać sposób ustalenia składu rady, w tym wskazanie sposobu realizacji czynnego oraz biernego prawa wyborczego, w tym minimalny wiek wyborcy i kandydata.

Ubezpieczenie szkolne jest dobrowolne i nie wynika z obowiązku ustawowego. Rodzice mają prawo z niego zrezygnować i wykupić indywidualne ubezpieczenie w wybranej przez siebie firmie. Często takie ubezpieczenia oferują szerszy zakres ochrony.

W pierwszej kolejności można wskazać, że przepisy karne przewidują, że:

Art.  267.

§  1.  Kto bez uprawnienia uzyskuje dostęp do informacji dla niego nieprzeznaczonej, otwierając zamknięte pismo, podłączając się do sieci telekomunikacyjnej lub przełamując albo omijając elektroniczne, magnetyczne, informatyczne lub inne szczególne jej zabezpieczenie,

podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

§  2.  Tej samej karze podlega, kto bez uprawnienia uzyskuje dostęp do całości lub części systemu informatycznego.

§  3.  Tej samej karze podlega, kto w celu uzyskania informacji, do której nie jest uprawniony, zakłada lub posługuje się urządzeniem podsłuchowym, wizualnym albo innym urządzeniem lub oprogramowaniem.

Oznacza to, że przestępstwem pozostaje rejestrowanie cudzych rozmów, jeżeli nie jest się ich uczestnikiem i dokonuje się to bez wiedzy osób podsłuchiwanych. A contrario można byłoby przyjąć, że nie jest przestępstwem nagrywanie rozmów, w których samemu się uczestniczy. Natomiast w pewnych okolicznościach wykorzystanie takiego nagrania w zależności od tego czego dotyczyła rozmowa, czy wiąże się z ujawnieniem danych wrażliwych może stanowić działanie bezprawne na gruncie prawa cywilnego i być podstawą do pociągnięcia nagrywającego do odpowiedzialności za naruszenie dóbr cywilnych m bądź wystąpieniem z adekwatnym roszczeniem odszkodowawczym, jeżeli ujawnienie takiego nagrania doprowadziło do uszczerbku majątkowego. W świetle przepisów obejmujących gwarancję ochrony danych osobowych można mieć również zastrzeżenia, jeżeli nagrywane są rozmowy w celach zawodowych i gromadzone w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Uwzględniając powyższe zastrzeżenia, dopuszczalne jest powołanie się w sporze sądowym na dowód z nagrania rozmowy np. ustaleń warunków umowy, jednak z ostrożności warto skonsultować się prawnikiem w tym zakresie. Z optymalnym rozwiązaniem mamy do czynienia, kiedy na początku rozmowy odbierzemy od drugiego rozmówcy zgodę na jej nagrywanie, co wyłączy wszelkie wątpliwości.

Nie istnieje jedno ogólnodostępne miejsce, w którym można sprawdzić wszystkie postępowania karne lub podatkowe wobec przedsiębiorcy, ponieważ takie informacje są w dużej mierze objęte tajemnicą postępowania. Natomiast funkcjonują rejestry publiczne, które pośrednio mogą wskazywać na dane mogące uprawdopodabniać, iż legalna i transparentna działalność gospodarcza prowadzona przez określony podmiotu może budzi. W pierwszej kolejności można tu wskazać na Centralną Ewidencję Działalności Gospodarczej, w której znajdują się wpisy dotyczące osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą, ewentualnie w formie tzw. spółek cywilnych. Każda z takich osób ma przyporządkowany unikalne numery NIP i REGON. W systemie wskazany jest również adres do doręczeń dla takiego przedsiębiorcy. Jeżeli zawieracie umowę z inną osobą, która podaje się za przedstawiciela tego przedsiębiorcy, jeżeli nie udowodni swojego umocowania w inny sposób, to również w CEIDG taka informacja o udzieleniu komuś pełnomocnictwa do reprezentowania przedsiębiorcy (zwłaszcza jeżeli to nie jest jakieś jednorazowe umocowanie) może znaleźć odzwierciedlenie w CEIDG. Ponadto również w CEIDG będzie podana informacja czy ktoś jest aktywnym przedsiębiorcą czy zawiesił działalność bądź czy wpis nie jest po prostu wykreślony. W tych dwóch ostatnich przypadkach przedsiębiorca zasadniczo nie powinien zawierać nowych transakcji w ramach rzekomo prowadzonej działalności gospodarczej. Dodatkowo warto zwrócić uwagę czy w CEIDG nie zapisano informacji o tym czy przedsiębiorca nie pozostaje w ustawowej wspólności majątkowej ze współmałżonkiem. Ma to o tyle znaczenie, że po pierwsze dla skuteczności czynności prawnej w niektórych przypadkach uzyskanie zgody od takiego małżonka będzie konieczne. Po wtóre należy pamiętać, że poza wyjątkami przedsiębiorca prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą odpowiada całym swoim majątkiem za zobowiązania wynikłe z działalności, w tym z małżeńskiego majątku wspólnego. Kolejnym rejestrem, do którego warto sięgnąć pozostaje Krajowy Rejestr Sądowy, który przede wszystkim będzie pomocy w ustaleniu odpowiednich danych dotyczących podmiotów prowadzących działalność gospodarczą pod postacią spółek handlowych. Podobnie jak przedsiębiorcy będący osobami fizycznymi również spółki posiadają własny NIP i REGON. Spółki prawa handlowego to spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, spółka akcyjna, spółka komandytowa, spółka komandytowo akcyjna, spółka partnerska i spółka jawna. Poza nazwą, siedzibą czy bardzo istotnymi informacjami o kręgu osób uprawnionych do reprezentacji określonej spółki, warto zwrócić uwagę na dane dotyczące sposobu reprezentacji, czyli w praktyce nie tylko tego kto może reprezentować taki podmiot w relacji z Klientem, ale jaki skład osobowy powinien wystąpić (np. przez złożenie podpisu na umowie), aby umowa była skutecznie z takim przedsiębiorcą zawarta. Poza zarządem każdy przedsiębiorca, w tym spółki często spółki mogą mieć powołanego specjalnego pełnomocnika do prowadzenia działalności gospodarczej, który nazywa się prokurentem. W KRS znajduje się nie tylko imię i nazwisko osoby, która wchodzi w skład określonego organu Spółki, ale również jej PESEL, co pozwala jeszcze dokładniej na zweryfikowanie tożsamości domniemanego reprezentanta przedsiębiorcy w kontakcie z nami. Również dane w Krajowym Rejestrze Sądowym pozwalają na ustalenie czy spółka nadal prowadzi działalność czy też nie. Podobnie dane w KRS mogą zawierać informacje, że któraś osoba wchodząca w skład organu spółki ma nałożony zakaz prowadzenia działalności, co wiąże się bądź z postępowaniem karnym bądź zawinionym doprowadzeniem do nierozliczenia się z kontrahentami. Sygnalizujące wątpliwości, co do wypłacalności takiego przedsiębiorcy mogą być informacje o toczącym się postępowaniu upadłościowym (czyli takim, w którym upraszczając zazwyczaj z powodu niewypłacalności spółki, prowadzi się do likwidacji jego majątku oraz przekazania uzyskanych środków na spłatę jej wierzycieli) czy restrukturyzacyjnym (czyli takim, w której z powodu trudniej sytuacji na zasadach zależnych od typu restrukturyzacji dochodzi do częściowego umorzenia długów spółki i ustalenia zasad pozostałych wierzycieli) Również warto pamiętać, że każda spółka ma obowiązek składania co rocznie sprawozdania finansowego na temat swojej aktualnej sytuacji majątkowej. Brak takich sprawozdań może budzić również wątpliwości, co do rzetelności kontrahenta. Sprawozdania są dostępne do wglądu na tej stronie

– https://ekrs.ms.gov.pl/rdf/pd/search_df

Istnieje również Krajowy Rejestr Zadłużonych, który pozwala zarówno w odniesieniu do spółek, jak też osób fizycznych dokonać weryfikacji czy w stosunku do nich prowadzone jest postępowanie upadłościowe i restrukturyzacyjne oraz na jakim pozostaje ono etapie. Wreszcie spółki mają obowiązek zgłaszać swoje dane do Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych, dostępnego publicznie, w którym każdy taki podmiot powinien wskazać w uproszczeniu osobę fizyczną, która czerpie korzyści finansowe z danej działalności. Te dane pozwalają często na ustalenie w jaki sposób powiązane są ze sobą określone podmioty na rynku. Może się wtedy na przykład okazać, że „skompromitowany” przedsiębiorca ukrywa się pod innymi podmiotami gospodarczymi. W zakresie wszelkiego rodzaju usług finansowych, bankowych itp. warto zapoznawać się z alertami dostępnymi na stronie Komisji Nadzoru Finansowego. Wreszcie z perspektyw praw konsumenta pomocna będzie infrastruktura internetowa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumenta, gdzie oprócz analogicznych alertów, na szczególną uwagę zasługuje rejestr tzw. klauzul abuzywnych. Jeżeli chodzi o odpłatne serwisy, które dostarczają większej ilości informacji na temat aktualnego zadłużenia określonych podmiotów to Krajowy Rejestr Długów czy Biuro Informacji Gospodarczej. Warto pamiętać, że portale te prowadzone są przez prywatnych przedsiębiorców. Tytułem uzupełnienia warto też czasem zerknąć na stronę Głównego Inspektoratu Sanitarnego, który publikuje ostrzeżenia przed określonego rodzaju produktami spożywczymi, które mogą być groźne dla zdrowia lub życia. Dodatkowo warto zachować ostrożność, analizować opinie klientów i unikać ofert, które wyglądają na zbyt korzystne lub nieprzejrzyste.